Nadgodziny: dodatek 50% albo 100%, limit 150 godzin i czas wolny zamiast pieniędzy
Za nadgodziny dostajesz pensję plus dodatek 50% lub 100%. Sprawdź, kiedy pracodawca może Cię zatrzymać po godzinach i jak działa limit 150 godzin.
Praca w nadgodzinach to praca ponad Twoją normę czasu pracy. Wolno jej wymagać tylko w ściśle określonych sytuacjach, a za każdą nadgodzinę należy Ci się dodatek do wynagrodzenia albo czas wolny. Poniżej najważniejsze zasady z Kodeksu pracy, szczególnie ważne, jeśli pracujesz na zmiany lub w sezonie.
Co jest nadgodziną
Normą jest 8 godzin na dobę i średnio 40 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym, który co do zasady nie przekracza 4 miesięcy (art. 129 § 1). Okres rozliczeniowy można przedłużyć do 12 miesięcy, jeśli uzasadniają to przyczyny obiektywne, techniczne lub organizacyjne (art. 129 § 2).
Nadgodziną jest praca ponad obowiązującą Cię normę, a także praca ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy wynikający z Twojego systemu i rozkładu czasu pracy (art. 151 § 1). Przy rozliczaniu w okresie rozliczeniowym nadgodziny liczy się na jego końcu: jeśli przekroczysz przeciętną tygodniową normę, każda taka godzina jest nadliczbowa.
Kiedy pracodawca może Cię zatrzymać po godzinach
Praca w nadgodzinach jest dopuszczalna tylko w razie (art. 151 § 1):
- akcji ratowniczej w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
- szczególnych potrzeb pracodawcy.
Limity:
- na „szczególne potrzeby” przypada nie więcej niż 150 godzin w roku kalendarzowym na jednego pracownika (art. 151 § 3). Inny limit może wynikać z układu zbiorowego, regulaminu pracy albo z umowy o pracę, jeśli pracodawca nie ma układu ani regulaminu (art. 151 § 4),
- tygodniowy czas pracy łącznie z nadgodzinami nie może przekraczać średnio 48 godzin w okresie rozliczeniowym (art. 131 § 1).
Nadgodzin nie wolno zlecać m.in. pracownicy w ciąży (art. 178 § 1) i młodocianemu (art. 203 § 1). Pracownika wychowującego dziecko do 8. roku życia można zatrudnić w nadgodzinach tylko za jego zgodą (art. 178 § 2).
Ile dostaniesz za nadgodziny
Oprócz normalnego wynagrodzenia przysługuje dodatek (art. 151¹ § 1):
- 100% wynagrodzenia — za nadgodziny w nocy, w niedziele i święta niebędące dla Ciebie dniami pracy oraz w dniu wolnym udzielonym w zamian za pracę w niedzielę lub święto,
- 50% wynagrodzenia — za nadgodziny w każdym innym dniu.
Dodatek 100% należy się też za nadgodziny z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy w okresie rozliczeniowym (art. 151¹ § 2), chyba że to przekroczenie wynika z nadgodzin, za które dodatek już Ci przysługuje.
Przykład (kwoty poglądowe): jeśli Twoja stawka godzinowa wynika z osobistego zaszeregowania i wynosi 40 zł brutto, to za nadgodzinę w zwykły dzień dostaniesz 40 zł + dodatek 20 zł, czyli 60 zł brutto. W nocy albo w niedzielę — 40 zł + 40 zł, czyli 80 zł brutto. Jeśli umowa nie wyodrębnia składnika z osobistego zaszeregowania, podstawą dodatku jest 60% wynagrodzenia (art. 151¹ § 3).
Czas wolny zamiast dodatku
- Na Twój wniosek (papierowy lub elektroniczny) pracodawca może dać Ci tyle samo godzin wolnych, ile przepracowałeś ponad normę. Wtedy dodatku nie ma (art. 151² § 1 i 3).
- Pracodawca może też oddać czas wolny bez Twojego wniosku, najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego, ale w wymiarze o połowę większym (np. za 10 nadgodzin — 15 godzin wolnych). Nie może to obniżyć Twojej pensji za pełny miesięczny wymiar czasu pracy (art. 151² § 2).
- Jeśli pracowałeś w dniu wolnym wynikającym z rozkładu czasu pracy z powodu akcji ratowniczej lub awarii, należy Ci się inny dzień wolny do końca okresu rozliczeniowego (art. 151³).
Jeśli umowa kończy się przed końcem okresu rozliczeniowego, a do tego dnia przepracowałeś więcej, niż wynosi norma, dodatek też Ci przysługuje (art. 151⁶).
Co to znaczy dla Ciebie
Jeśli jesteś pracownikiem:
- Prowadź własny zapis godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy, a na końcu okresu rozliczeniowego porównaj go z listą płac.
- Sprawdź, czy w umowie nie ma zapisu o „ryczałcie za nadgodziny” — ryczałt jest dopuszczalny tylko przy stałej pracy poza zakładem pracy, a jego wysokość ma odpowiadać przewidywanej liczbie nadgodzin (art. 151¹ § 4).
- Przy braku zapłaty zgłoś sprawę najpierw pracodawcy, a potem możesz poprosić o pomoc Państwową Inspekcję Pracy (PIP) lub wystąpić do sądu pracy.
Jeśli jesteś pracodawcą:
- Zlecaj nadgodziny tylko w sytuacjach z art. 151 § 1 i pilnuj limitu 150 godzin oraz średnio 48 godzin tygodniowo.
- Przy kierownikach wyodrębnionych komórek i osobach zarządzających zakładem pracy obowiązują odrębne wyjątki (art. 151⁴) — nie stosuj ich automatycznie do wszystkich.
- Dokumentuj wnioski o czas wolny i udzielone godziny wolne, żeby uniknąć sporu o dodatki.
Podstawa: ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245), art. 129, 131, 151, 151¹–151⁴, 151⁶, 178, 203. Stan prawny na 17 listopada 2026 r.