Masz kartę pobytu i myślisz o polskim paszporcie? Ten wniosek może nie poczekać

Certyfikat B1, trzy lata na pobycie stałym, umowa najmu i stała praca — dziś to w większości przypadków wystarcza, żeby wojewoda uznał cudzoziemca za obywatela polskiego. Rząd chce tę poprzeczkę podnieść: B2 zamiast B1, test z wiedzy o Polsce, deklaracja wierności i dłuższy pobyt. Na razie to tylko projekt. Ale jeśli już dziś spełniasz warunki, ten tekst jest o tym, dlaczego nie warto odkładać wniosku.

Co jest w wykazie prac rządu

27 października 2026 r. w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów pojawił się projekt UD491 — ustawy o zmianie ustawy o obywatelstwie polskim oraz niektórych innych ustaw. Przygotowuje go MSWiA, odpowiada sekretarz stanu Magdalena Roguska, a rząd planuje przyjąć go w IV kwartale 2026 r. Gazeta Prawna pisze o „nowej ustawie”; według wykazu to obszerna nowelizacja ustawy z 2009 r.

Ważne: to nie jest prawo obowiązujące. W wykazie są tylko założenia. Na dzień publikacji nie znaleźliśmy tekstu projektu w serwisie Rządowego Centrum Legislacji, więc nie ma jeszcze artykułów, liczb ani przepisów przejściowych. Ministerstwo uzasadnia zmiany potrzebą „weryfikacji rzeczywistego związku z Polską” i ograniczenia zagrożeń „w sferze bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego”.

Dwie drogi do obywatelstwa — zmiana uderza w jedną

Cudzoziemiec może zostać obywatelem polskim na dwa podstawowe sposoby i trzeba je odróżniać:

• Uznanie za obywatela polskiego (art. 30–36 ustawy). Decyzję wydaje wojewoda właściwy dla miejsca zamieszkania. Jeśli spełniasz ustawowe warunki i nie stanowisz zagrożenia dla bezpieczeństwa, wojewoda musi Cię uznać. To ta ścieżka, którą idzie większość osób z kartą pobytu.
• Nadanie obywatelstwa przez Prezydenta RP (art. 18–29). Ustawa mówi tylko, że Prezydent „może nadać” obywatelstwo. Nie ma tu ustawowych warunków ani minimalnego okresu pobytu — rozstrzygnięcie jest uznaniowe, w formie postanowienia. Wniosek składa się przez wojewodę albo konsula.

Założenia projektu dotyczą uznania oraz przywrócenia obywatelstwa. O nadaniu przez Prezydenta wykaz nie mówi nic.

Jedna pułapka obowiązuje już dziś: jeśli złożysz wniosek do Prezydenta, gdy toczy się Twoja sprawa o uznanie, postępowanie o uznanie zostanie umorzone (art. 23). Działa to też w drugą stronę (art. 35 ust. 1). Nie składaj obu wniosków „na wszelki wypadek”.

Dziś i w projekcie

Stan obecny sprawdziliśmy w tekście jednolitym ustawy (Dz.U. 2025 poz. 1611). Kolumna „projekt” to wyłącznie to, co MSWiA zapisało w wykazie.

Warunek (uznanie)	Dziś	W projekcie
Okres pobytu	najczęściej 3 lata nieprzerwanie na pobycie stałym, rezydencie długoterminowym UE lub prawie stałego pobytu; 2 lata przy małżeństwie z Polakiem (min. 3 lata) i bezpaństwowcach; 1 rok przy pobycie stałym z tytułu polskiego pochodzenia lub Karty Polaka; 10 lat legalnego pobytu w ścieżce pkt 6	dłuższy — o ile, wykaz nie podaje
Język polski	B1 (certyfikat albo świadectwo szkoły w Polsce lub szkoły z polskim językiem wykładowym; świadectwo szkoły policealnej nie wystarcza)	B2
Test obywatelski	brak	egzamin z wiedzy o Polsce
Deklaracja wierności RP	brak	obowiązkowa
Dochód	„stabilne i regularne źródło dochodu” — tylko w ścieżce 3 lat i 10 lat	minimalna wysokość dochodu; źródła utrzymania dla wszystkich
Mieszkanie	tytuł prawny do zajmowania lokalu — tylko w ścieżce 3 lat i 10 lat	tytuł prawny do lokalu dla wszystkich
Centrum życiowe	brak wymogu	centrum życiowe w Polsce i rezydencja podatkowa

Gazeta Prawna zwraca uwagę na zmianę sformułowania przy mieszkaniu: z tytułu do „zajmowania lokalu” na tytuł „do lokalu”. Czy w praktyce przestanie wystarczać np. użyczenie albo zameldowanie u rodziny, rozstrzygnie dopiero brzmienie przepisu.

Odmowa i odebranie: nowe narzędzia urzędu

Dziś wojewoda odmawia uznania w dwóch sytuacjach: gdy nie spełniasz warunków z art. 30 albo gdy nabycie obywatelstwa stanowi zagrożenie dla obronności, bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego (art. 31). Przed decyzją pyta o to Policję i ABW (art. 36 ust. 2).

Projekt ma dopisać obowiązkowe przesłanki odmowy: prawomocne skazanie, mandaty lub grzywny w określonym czasie przed złożeniem wniosku, nieprawdziwe dane we wniosku i fałszywe dokumenty. Jak długi będzie ten „określony czas” i czy każdy mandat drogowy się liczy — tego z wykazu nie wiadomo.

Drugie narzędzie to uchylenie decyzji o uznaniu lub przywróceniu obywatelstwa w każdym czasie, gdy cudzoziemiec przedstawił fałszywe dokumenty, złożył nieprawdziwe oświadczenia lub zataił prawdę — również wcześniej, w sprawach o kartę pobytu czy Kartę Polaka. Poseł Artur Łącki (KO) mówił Gazecie Prawnej o „drodze do odebrania” tak uzyskanego obywatelstwa. Trzeba pamiętać, że Konstytucja (art. 34 ust. 2) pozwala utracić obywatelstwo tylko przez zrzeczenie się. Jak projekt pogodzi z tym uchylenie decyzji, pokażą dopiero przepisy i uzasadnienie.

Projekt wygasza też uproszczone przywrócenie obywatelstwa z art. 38 — wnioski będzie można składać do 31 grudnia 2030 r.

Złożyć wniosek teraz czy czekać?

Przy zmianach tej ustawy sprawy już wszczęte zwykle kończy się według przepisów z chwili złożenia wniosku — ale tylko dlatego, że tak stanowi przepis przejściowy. Przy ostatniej nowelizacji właśnie tak zrobiono: sprawy o uznanie wszczęte i niezakończone do 30 czerwca 2025 r. prowadzono według dawnych zasad (art. 15 ustawy z 4 kwietnia 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 622). Bez takiego przepisu urząd stosuje co do zasady prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji. Nie ma więc gwarancji, że teraz będzie tak samo — przesądzą o tym przepisy przejściowe projektu, których jeszcze nie znamy.

Wniosek jest prosty: jeśli już dziś spełniasz warunki — masz wymagany okres pobytu, certyfikat B1, dochód i tytuł do lokalu — rozważ złożenie wniosku przed wejściem nowych przepisów. Kompletny wniosek złożony dziś to najlepsza dostępna ochrona.

Co to znaczy dla Ciebie

Jeśli jesteś cudzoziemcem:

• Policz, od kiedy nieprzerwanie masz pobyt stały albo rezydenta długoterminowego UE. Liczy się ten okres, a nie cały pobyt w Polsce.
• Masz certyfikat B1? Nie zwlekaj z wnioskiem. Jeśli dopiero się uczysz, celuj w B2 — certyfikat wyższego poziomu nie zaszkodzi w żadnym scenariuszu.
• Zbierz dowody dochodu i tytuł prawny do mieszkania (umowa najmu, akt własności). Te dokumenty mogą stać się wymagane od wszystkich.
• Sprawdź swoją historię mandatów i grzywien. Projekt ma z nich zrobić obowiązkową podstawę odmowy.
• Wszystkie dane i dokumenty podawaj zgodnie z prawdą — także w sprawach o kartę pobytu. Nieprawda może w przyszłości kosztować obywatelstwo.

Jeśli zatrudniasz cudzoziemców:

• Długoletni pracownicy z pobytem stałym mogą prosić o zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach. Wydawaj je szybko — przy wniosku o uznanie liczy się dochód.
• Stała umowa i regularne wynagrodzenie to dziś warunek ustawowy, a projekt chce wprowadzić próg minimalnego dochodu.
• Pracownik, który zostanie obywatelem polskim, nie potrzebuje już zezwolenia na pracę ani karty pobytu. Zatrudniasz go jak każdego Polaka.

Myślisz o obywatelstwie polskim i chcesz sprawdzić, czy spełniasz warunki już dziś? Napisz do nas — odpowiadamy w jeden dzień roboczy, po polsku, angielsku i hiszpańsku. Przejrzymy Twój okres pobytu, dokumenty językowe i dochodowe i powiemy, czy wniosek ma sens teraz.

Podstawa: ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1611), art. 18–26, 30–36; ustawa z dnia 4 kwietnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu wyeliminowania nieprawidłowości w systemie wizowym Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 2025 poz. 622), art. 15; Konstytucja RP, art. 34 ust. 2; wykaz prac legislacyjnych Rady Ministrów, projekt ustawy o zmianie ustawy o obywatelstwie polskim oraz niektórych innych ustaw (UD491), wpis z 27 października 2026 r. Wypowiedź posła Artura Łąckiego i uwaga o tytule do lokalu za artykułem „Cudzoziemcom będzie trudniej uzyskać polski paszport”, Wojciech Kubik, Gazeta Prawna, 28 października 2026 r. Stan prawny na 30 października 2026 r. — projekt nie został jeszcze przyjęty przez rząd. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.