Zwolnienie lekarskie (L4) — ile dostaniesz i za co stracisz zasiłek

Zwolnienie lekarskie, potocznie „L4”, to zaświadczenie lekarskie o czasowej niezdolności do pracy. Za czas choroby zwykle dostajesz 80% wynagrodzenia — najpierw od pracodawcy, potem jako zasiłek chorobowy. Od 13 kwietnia 2026 r. obowiązują nowe przepisy, które dokładnie opisują, czego nie wolno robić na zwolnieniu. Za ich złamanie tracisz pieniądze za całe zwolnienie, nie tylko za jeden dzień.

Ile dostaniesz za czas choroby

Jeśli jesteś zatrudniony na umowie o pracę:

• pierwsze 33 dni choroby w roku kalendarzowym — płaci pracodawca, jako wynagrodzenie chorobowe w wysokości 80% wynagrodzenia (art. 92 § 1 Kodeksu pracy); jeśli skończyłeś 50 lat, ten okres wynosi 14 dni,
• od kolejnego dnia — dostajesz zasiłek chorobowy z ubezpieczenia społecznego, również 80% podstawy wymiaru (art. 11 ust. 1 ustawy zasiłkowej).

100% dostajesz m.in. wtedy, gdy choroba przypada w czasie ciąży albo jest skutkiem wypadku w drodze do pracy lub z pracy. Pieniądze należą się za każdy dzień zwolnienia, także za soboty, niedziele i święta.

Zasiłek przysługuje najdłużej przez 182 dni, a w razie gruźlicy lub choroby w czasie ciąży — przez 270 dni (art. 8). Zasiłek wypłaca pracodawca, jeśli zgłasza do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób; w mniejszych firmach wypłaca go ZUS (art. 61).

Kiedy masz prawo do pieniędzy na L4

Prawo do zasiłku chorobowego masz po 30 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, jeśli podlegasz mu obowiązkowo — tak jest na umowie o pracę. Jeśli ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne, czekasz 90 dni (art. 4 ust. 1). Dobrowolne jest m.in. na umowie zlecenia — bez opłacania składki chorobowej na zleceniu nie dostaniesz zasiłku.

Poprzednie okresy ubezpieczenia wliczają się, jeśli przerwa nie przekroczyła 30 dni. Jeśli nie masz prawa do zasiłku, nie dostaniesz też wynagrodzenia chorobowego od pracodawcy (art. 92 § 3 Kodeksu pracy).

Czego nie wolno robić na zwolnieniu

Tracisz prawo do zasiłku za cały okres zwolnienia, jeśli w czasie choroby (art. 17 ust. 1):

• wykonujesz pracę zarobkową — czyli każdą czynność, za którą zarabiasz, bez względu na rodzaj umowy. Wyjątek to czynności incydentalne, czyli jednorazowe i wymuszone ważnymi okolicznościami. Polecenie pracodawcy nie jest taką okolicznością,
• podejmujesz aktywność niezgodną z celem zwolnienia — czyli działania, które utrudniają albo wydłużają leczenie. Zwykłe czynności dnia codziennego, np. zakupy czy wizyta w aptece, są dozwolone.

Tak samo tracisz wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy, bo przysługuje ono tylko wtedy, gdy masz prawo do zasiłku.

Kto i jak może Cię skontrolować

• ZUS może skierować Cię na badanie do lekarza orzecznika lub lekarza konsultanta — w wyznaczonym miejscu albo tam, gdzie przebywasz. Może też zażądać dokumentacji medycznej od lekarza, który wystawił zwolnienie (art. 59 ust. 3).
• ZUS sprawdza też, czy wykorzystujesz zwolnienie zgodnie z celem — z urzędu albo na wniosek pracodawcy (art. 68 ust. 1 i 1b).
• Pracodawca może sam kontrolować, czy zgodnie z celem wykorzystujesz zwolnienie — gdy wypłaca Ci wynagrodzenie chorobowe albo zasiłek (art. 68 ust. 1a i 1d).

Wątpliwości, czy zwolnienie było wykorzystane niezgodnie z celem, rozstrzyga ZUS (art. 68 ust. 1e).

Zmiana od 1 stycznia 2027 r.: zwolnienie tylko z jednej pracy

Jeśli pracujesz w dwóch miejscach (np. na dwóch umowach), choroba co do zasady dotyczy obu prac i zwolnienie wystawia się osobno dla każdej z nich. Od 1 stycznia 2027 r. lekarz będzie mógł — na Twoje żądanie — nie wystawić zwolnienia dla jednej z prac, jeśli ze względu na jej rodzaj możesz ją dalej wykonywać, np. pracę biurową przy złamanej nodze. Wtedy musisz poinformować płatnika składek (np. pracodawcę), który wypłaca zasiłki, o okresie zwolnienia wystawionego dla drugiej pracy (art. 17 ust. 1d i 1e).

Co to znaczy dla Ciebie

Jeśli jesteś pracownikiem:

• Zwolnienie wystawiane jest elektronicznie (e-ZLA) i zwykle trafia do pracodawcy automatycznie przez ZUS. Mimo to poinformuj pracodawcę o nieobecności w sposób przyjęty w Twojej firmie.
• Na L4 nie pracuj — ani u swojego pracodawcy, ani nigdzie indziej, także „na chwilę” lub na prośbę szefa.
• Jeśli dostaniesz wezwanie na badanie do lekarza orzecznika ZUS, staw się w terminie i zabierz dokumentację medyczną.
• Jeśli uważasz, że zasiłek został źle naliczony, możesz złożyć do ZUS wniosek o ustalenie uprawnień do zasiłku (art. 63).

Jeśli jesteś pracodawcą:

• Masz prawo kontrolować, czy pracownik wykorzystuje zwolnienie zgodnie z celem, albo poprosić o to ZUS.
• Nie wydawaj pracownikom na L4 poleceń wykonania pracy — Twoje polecenie nie usprawiedliwia ich pracy na zwolnieniu i może pozbawić ich zasiłku.
• Przygotuj kadry na zmianę od 1 stycznia 2027 r. dotyczącą osób z kilkoma tytułami ubezpieczenia.

Podstawa: ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. 2026 poz. 854), art. 4, 8, 11, 17, 59, 61, 63, 68; ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 26) — weszła w życie 13 kwietnia 2026 r., art. 17 ust. 1d i 1e od 1 stycznia 2027 r.; ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245), art. 92. Stan prawny na 2 października 2026 r.