← Rynek pracy

Materiał własny11 listopada 2026 · 6 min

Nowy limit chorobowego w ZUS. Kto wpłaci maksimum tuż przed L4, ten się zdziwi

Od 2027 r. podstawa dobrowolnego chorobowego sięga 25 082,50 zł. Wyższa składka nie daje jednak od razu wyższego zasiłku — wyjaśniamy dlaczego.

Rozmowa przy biurku w sali obsługi: urzędnik w krawacie uśmiecha się do klienta trzymającego formularz.

Od 1 stycznia 2027 r. przedsiębiorca i zleceniobiorca mogą opłacać dobrowolne ubezpieczenie chorobowe od podstawy aż do 25 082,50 zł miesięcznie. Maksymalna składka chorobowa wyniesie wtedy 614,52 zł. Ale kto zadeklaruje najwyższą kwotę miesiąc przed porodem czy planowaną operacją, wysokiego zasiłku nie dostanie — ustawa zasiłkowa każe podstawie „dorastać” przez cały rok. Poniżej wyjaśniamy, jak to działa, i liczymy to na przykładzie.

Nowy limit podstawy wymiaru składki w 2027 r.

Komunikat Prezesa ZUS z 5 listopada 2026 r. (M.P. 2026 poz. 1120) ustala, że w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2027 r. podstawa wymiaru składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe nie może przekroczyć 25 082,50 zł miesięcznie. To 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (art. 20 ust. 3 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W 2026 r. limit wynosi 23 550 zł, więc rośnie o 1532,50 zł, czyli o ok. 6,5%.

Składka chorobowa to 2,45% podstawy (art. 22 ust. 1 pkt 3).

2026 2027
Maksymalna podstawa dobrowolnego chorobowego 23 550,00 zł 25 082,50 zł
Składka chorobowa od maksymalnej podstawy 576,98 zł 614,52 zł
Minimalne wynagrodzenie (brutto) 4806 zł 4950 zł
Preferencyjny ZUS — podstawa (30% minimalnego) 1441,80 zł 1485,00 zł
Składka chorobowa przy preferencyjnym ZUS 35,32 zł 36,38 zł
Najniższa podstawa przy pełnym ZUS dla działalności gospodarczej (60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia) 5652,00 zł 6019,80 zł

Pułapka art. 48a: zasiłek chorobowy dorasta przez 12 miesięcy

W ZUS dla przedsiębiorcy to on sam deklaruje podstawę wymiaru składek. Ustawa przewiduje na to bezpiecznik. Jeśli ktoś z zadeklarowaną podstawą podlega ubezpieczeniu chorobowemu krócej niż 12 miesięcy, podstawa zasiłku nie jest równa deklaracji. Zgodnie z art. 48a ust. 1 ustawy zasiłkowej to suma dwóch części:

  • najniższej podstawy wymiaru składek, która go obowiązuje,
  • 1/12 nadwyżki zadeklarowanej kwoty ponad tę najniższą podstawę, pomnożonej przez liczbę pełnych miesięcy ubezpieczenia.

Ta sama zasada obejmuje zasiłek macierzyński i opiekuńczy (art. 52). Wyjątek z art. 48a ust. 2: jeśli przed przystąpieniem byłeś ubezpieczony chorobowo z innego tytułu, np. na etacie, a przerwa nie przekroczyła 30 dni, wliczają się pełne miesiące z poprzedniego tytułu, łącznie najwyżej 12.

Przykład. Przedsiębiorca na pełnym ZUS (najniższa podstawa w 2027 r. to 6019,80 zł) przystępuje do chorobowego 1 stycznia 2027 r. i od razu deklaruje 25 082,50 zł. Zasiłek chorobowy wynosi 80% podstawy, a od podstawy odlicza się 13,71% (art. 3 pkt 4 i art. 11 ust. 1):

Pełne miesiące ubezpieczenia Podstawa zasiłku (przed odliczeniem) Zasiłek chorobowy za 30 dni (80%)
3 10 785,48 zł ok. 7445 zł
6 15 551,15 zł ok. 10 735 zł
9 20 316,83 zł ok. 14 025 zł
12 i więcej 25 082,50 zł ok. 17 315 zł

Składkę 614,52 zł płaci jednak od pierwszego miesiąca. Wniosek: na dobrowolne chorobowe z wysoką podstawą trzeba się zdecydować co najmniej rok przed planowanym porodem czy zabiegiem. Po upływie roku też nie ma drogi na skróty — art. 48 liczy podstawę jako średnią z 12 miesięcy, więc jednorazowe podwyższenie deklaracji podniesie ją tylko o 1/12.

Okres wyczekiwania: 90 dni bez zasiłku chorobowego

Przy ubezpieczeniu obowiązkowym prawo do zasiłku chorobowego przysługuje po 30 dniach, a przy dobrowolnym dopiero po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia (art. 4 ust. 1 ustawy zasiłkowej). Wlicza się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeśli przerwa nie przekroczyła 30 dni (art. 4 ust. 2). Od pierwszego dnia zasiłek przysługuje m.in. absolwentom, którzy przystąpili do ubezpieczenia w ciągu 90 dni od ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu, oraz przy niezdolności do pracy wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy (art. 4 ust. 3). Okres wyczekiwania dotyczy zasiłku chorobowego, a nie macierzyńskiego. Same zasady wystawiania i kontroli zwolnień opisaliśmy w tekście o zwolnieniu lekarskim L4.

Termin zgłoszenia i co się dzieje przy spóźnieniu

Dobrowolne chorobowe zaczyna się od dnia wskazanego w zgłoszeniu, ale nie wcześniej niż od dnia złożenia go w ZUS (art. 14 ust. 1 ustawy systemowej). Objęcie od wcześniejszej daty jest możliwe tylko wtedy, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych nastąpiło w terminie: 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczenia (art. 14 ust. 1a w zw. z art. 36 ust. 4). Przedsiębiorca, który rozpoczął lub wznowił działalność w styczniu i rozlicza się według „małego ZUS plus”, ma czas do końca stycznia (art. 36 ust. 4b).

Mało kto wie o drugiej zmianie: od 1 stycznia 2022 r. uchylono art. 14 ust. 2 pkt 2. Nieopłacenie składki w terminie nie powoduje już automatycznego wypadnięcia z dobrowolnego chorobowego. Ubezpieczenie trwa, a składkę trzeba rozliczyć za każdy miesiąc (art. 14 ust. 2a). Zaległa składka nie znika — staje się długiem wobec ZUS.

Zleceniobiorca i cudzoziemiec: chorobowe nie przychodzi z automatu

Na umowie zlecenia chorobowe jest dobrowolne (art. 11 ust. 2). Zleceniobiorca musi zgłosić chęć przystąpienia, a zgłasza go zleceniodawca jako płatnik. Bez tego nie dostanie ani zasiłku chorobowego, ani zasiłku macierzyńskiego, nawet jeśli od lat płaci składki emerytalne i rentowe. Osobną sprawą, z chorobowym niezwiązaną, jest zaliczenie zlecenia do stażu pracy. Przepis art. 48a go nie dotyczy, bo jego podstawą jest przychód z umowy, a nie zadeklarowana kwota. Limit 25 082,50 zł i 90 dni wyczekiwania obowiązują go tak samo.

Do chorobowego można przystąpić tylko wtedy, gdy z danej umowy podlega się obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Student lub uczeń do 26. roku życia na umowie zlecenia nie podlega tym ubezpieczeniom (art. 6 ust. 4), więc nie może też przystąpić do chorobowego z tej umowy. Wyjątek: zlecenie zawarte z własnym pracodawcą albo wykonywane na jego rzecz (art. 6 ust. 4b).

Status pobytowy cudzoziemca nie ma tu znaczenia. Art. 6 ust. 1 obejmuje ubezpieczeniami osoby fizyczne, które na obszarze Polski są pracownikami, zleceniobiorcami czy przedsiębiorcami — bez warunku obywatelstwa. Liczy się tytuł ubezpieczenia, a nie paszport czy rodzaj karty pobytu.

Co to znaczy dla Ciebie

Jeśli prowadzisz działalność gospodarczą albo pracujesz na umowie zlecenia:

  • Planujesz dziecko lub zabieg? Przystąp do chorobowego i podnieś podstawę co najmniej 12 miesięcy wcześniej.
  • Zgłoszenie złóż w ciągu 7 dni od rozpoczęcia działalności lub zlecenia. Spóźnienie przesuwa początek ubezpieczenia na dzień złożenia dokumentu.
  • Przez pierwsze 90 dni nie dostaniesz zasiłku chorobowego — chyba że wliczysz wcześniejsze ubezpieczenie z przerwą do 30 dni.
  • Na zleceniu sprawdź na swoim koncie w ZUS, czy w ogóle masz chorobowe.

Jeśli zatrudniasz na umowach zlecenia:

  • Pytaj o chorobowe przy podpisaniu umowy, także cudzoziemców — w języku, który rozumieją. Wniosek zachowaj w dokumentacji.
  • Zgłaszaj w terminie 7 dni. Twoje opóźnienie może odebrać zleceniobiorcy zasiłek.
  • Pilnuj daty 26. urodzin studenta: od tego dnia powstaje obowiązek ubezpieczeń, a z nim możliwość przystąpienia do chorobowego.

Masz pytanie o ubezpieczenie zleceniobiorców albo zatrudnianie cudzoziemców? Napisz do nas — odpowiadamy w jeden dzień roboczy, po polsku, angielsku i hiszpańsku.

Podstawa: komunikat Prezesa ZUS z dnia 5 listopada 2026 r. (M.P. 2026 poz. 1120); komunikat Prezesa ZUS z dnia 28 listopada 2025 r. (M.P. 2025 poz. 1216); obwieszczenie MRPiPS z dnia 3 listopada 2026 r. (M.P. 2026 poz. 1098); ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1474), art. 6 ust. 1 i 4–4b, art. 11, art. 14, art. 18 ust. 8, art. 20 ust. 3–4, art. 22 ust. 1, art. 36 ust. 4 i 4b; ustawa z dnia 24 czerwca 2021 r. (Dz.U. 2021 poz. 1621), art. 1 pkt 4; ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. 2026 poz. 854), art. 3 pkt 4, art. 4, art. 11 ust. 1, art. 48, art. 48a, art. 52; rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie minimalnego wynagrodzenia (Dz.U. 2025 poz. 1242 i Dz.U. 2026 poz. 1213). Punktem wyjścia był artykuł „Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe 2027. Nowy limit ZUS dla przedsiębiorców”, Marta Borysiuk, Gazeta Prawna. Wyliczenia mają charakter poglądowy: przy zasiłku w okresie ciąży stawka wynosi 100%, a ZUS może inaczej ustalić najniższą podstawę, np. przy preferencyjnym ZUS. Stan prawny na 11 listopada 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.

Oś czasu dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego: zgłoszenie w ciągu 7 dni, potem 90 dni okresu wyczekiwania bez zasiłku, potem 12 miesięcy, w których podstawa zasiłku dorasta o 1/12 nadwyżki miesięcznie. Przykład przy podstawie 25 082,50 zł: zasiłek ok. 7 445 zł po 3 miesiącach, 10 735 zł po 6, 14 025 zł po 9 i 17 315 zł po 12 miesiącach.